Sahaflık: Zamanın İzini Sürenlerin Kadim Zanaatı

Kent kültürü üzerine kitap toplamak, sıradan bir hobi olmanın çok ötesinde; unutuluşa, yıkıma ve hızla akan zamana karşı açılmış sessiz ama kararlı bir savaştır. Bu kitapları neden topladığınızın cevabı, aslında ruhunuzun hangi limana sığınmak istediğiyle doğrudan ilgilidir. Kimi zaman derin bir araştırmanın titiz ve loş koridorlarında kaybolmak için, kimi zaman bibliyomanlık denilen o tatlı, amansız ve tedavisi olmayan tutkuyla, kimi zaman da şehrin kolektif hafızasını kendi kütüphanenizin dar ama huzurlu raflarında yaşatmak için bu yola girersiniz.

Belki de bu çaba, sadece eskiye, o naif ve telaşsız günlere duyulan özlemin kâğıttan ve mürekkepten müteşekkil somut bir tesellisidir. Aslında bir sebebe ihtiyaç da yoktur; bazen siz kitapları değil, kitaplar sizi seçer. Bir sahaf tezgahında veya tavan arası karanlığında size göz kırparlar ve o rafa, o ana ait olduğunuzu sessizce fısıldarlar. Siz o kitabı aldığınızda aslında sadece bir nesneyi değil, o kitabın şahitlik ettiği onca yılı, dokunulmuş sayfaları ve üzerine düşülmüş eski notları da evinize davet edersiniz.

Sahaflık: Zamanın İzini Sürenlerin Kadim Zanaatı

Sahaflık zanaatına adım attığım günden beri, Eskişehir üzerine yazılmış kitapların ve bu kitapların peşinde adeta birer derviş sabrıyla ömür tüketen o müstesna “kitap dostlarının” büyülü dünyasına dahil oldum. Zamanla bu ilişki, basit bir alışverişin çok ötesine geçerek bir kader birliğine dönüştü. Onlar beni buldu, ben onların bitmek bilmeyen heyecanlarına ortak oldum ve yıllara sari, köklü dostluklar biriktirdik. Bir sahaf dükkanı sadece ticarethane değil, kentin ayaklı kütüphanelerinin buluştuğu birer meclistir.

Bir kitabı bulmak, ona en saf haliyle ulaşmak ve onu kıymetini bilecek doğru kişiye kavuşturmak; hem meşakkatli bir dedektiflik hikâyesi hem de devasa bir sabır sınavıdır. Telefonun ucundaki o heyecanlı sesin, “Acaba elinde var mı?” sorusundaki o çocuksu titreyişi duymak; aranan o nadir nüshayı, o tek kalmış baskıyı rafların tozlu derinliklerinden çekip çıkardığınızda her iki tarafta uyanan o tarifsiz mutluluk, bu mesleğin paha biçilemez en büyük ödülüdür. Bizim için bir kitabın sırtındaki yıpranmışlık veya içinden çıkan eski bir otobüs bileti, yaşanmışlığın en kıymetli nişanesidir.

Kağıdın Kokusu ve Görünmeyen Katmanlar

Literatürü taramak, nitelikli bir eserin izini sürmek, baskı farklılıklarından kapak tasarımlarına, değişen görsellerden güncel edisyonlara kadar her detayı fark etmek, başlı başına bir uzmanlık ve bitmek bilmeyen bir keyif yolculuğudur. Bizim dünyamızda gözler hep geçmişin o sararmış, gün geçtikçe daha da kıymetlenen sayfalarındadır. Eskiden basılmış, izi silinmeye yüz tutmuş, belki de bir yangından ya da taşınma telaşından sağ çıkmış o nadide eserleri bulmanın peşinde koşarken, yeni çıkanlar zaten “çantada keklik” hükmündedir.

Asıl marifet, kentin kayıp sesini bulup çıkarmaktır. Örneğin, Eskişehir’in 1950’li yıllardaki bir sanayi broşüründe saklı kalan bir grafik detay veya hiç duyulmamış bir yerel derginin tek bir sayısında geçen küçük bir anı, kentin bugünkü kimliğini anlamlandırmamıza yardımcı olur. Bu süreçte sadece kitapları değil, o kitapların kenarlarına düşülen derkenarları, eski sahiplerinin imzasını ve kitap aralarında unutulmuş kurumuş çiçekleri de toplarız. Her kitap, aslında bir insanın ve bir kentin ortak biyografisidir.

Bir Kentin Pusulası: Bibliyografya Çalışmaları

Bir kentin yazılı hafızasını korumak ve onu hırpalamadan gelecek kuşaklara aktarmak noktasında bibliyografya kitapları, adeta birer pusula, birer deniz feneri görevi görür. Bu bağlamda, 2009 yılında Sevim Selamet ve Şinasi Acar’ın büyük bir vizyon ve titizlikle hazırladığı, Anadolu Üniversitesi Yayınları’ndan çıkan o kıymetli eser, Eskişehir’in kâğıda dökülmüş ruhunu kayıt altına alması bakımından hayati bir öneme sahiptir. Bu çalışma, sadece bir liste değil, şehrin entelektüel haritasıdır; hangi taşın altında hangi kelimenin saklı olduğunu gösteren bir define haritasıdır.

2009’dan bugüne bu şehir üzerine nice makaleler, tezler, romanlar ve anı kitapları yazıldı; yazılmaya da devam edecek. Çünkü Eskişehir, her daim kabuğunu kıran, her daim merak uyandıran ve her sokağında ayrı bir hikâye barındıran canlı bir öznedir. Bir yanda demiryolu kültürüyle şekillenen işçi mahalleleri, diğer yanda akademinin getirdiği taze soluk; bu kenti sadece fiziken gezmek yetmez, onu kütüphane raflarındaki izdüşümlerinden de takip etmek gerekir.

Arkeolojiden Sanata: Devasa Bir Yelpaze

Arkeolojiden basın yayına, biyografiden botaniğe, mimarlıktan halk bilimine, sanayiden sanatın her dalına kadar uzanan devasa bir yelpazede; makaleleri, tezleri ve kitap künyelerini bir araya getiren bu tür çalışmalar, alanında tek ve biricik kaynaklar olarak kütüphanemizin başköşesinde durmaktadır.

Arkeolojik Veriler: Şehrin yerin altındaki köklerini belgeler.

Endüstriyel Hafıza: Fabrikaların, demiryollarının ve üretimin tarihini anlatır.

Edebi İzler: Eskişehirli yazarların veya yolu buradan geçmiş şairlerin bu kente bıraktığı duygusal mirası yansıtır.

İlerleyen zamanlarda, bu uçsuz bucaksız deryadan seçtiğimiz özel kitapları tek tek tanıtırken, şehrin hafıza katmanlarında birlikte derin bir yolculuğa çıkacağız. Porsuk’un kıyısında yazılmış eski bir şiirden, fabrikaların gürültüsü arasından yükselen bir işçi anısına kadar her şeyi beraber okuyacağız.

“Bir kenti gerçekten tanımak istiyorsanız, sadece sokaklarında yürümek yetmez; o kentin kitaplarına dokunmalı, satır aralarında gizlenmiş fısıltıları dinlemelisiniz.”

Bizim yolculuğumuz bitmeyecek. Çünkü her yeni bulunan kitap, Eskişehir’in büyük mozaiğinde eksik kalmış bir parçanın yerine oturması demektir. Tozlu rafların arasından süzülüp gelen bu ışık, geleceğimize tutulan en sadık aynadır. Bizler, bu aynayı temiz tutmaya ve o ışığı söndürmemeye yeminli birer hafıza nöbetçisiyiz.