Bozkırın Sessiz Muhafızı – Sivrihisar Akbaş Çoban Köpeği
Kentdergi 3 dakika okuma
Bozkırın Sessiz Muhafızı
Sivrihisar’ın sert kışları, sıcak yazları ve geniş otlakları, bu coğrafyanın en karakterli canlıların dan birini şekillendirdi: Akbaş Çoban Köpeği. Eskişehir, Sivrihisar, Emirdağ ve Batı Anadolu çevresinde gelişen Akbaş, bugün özellikle Sivrihisar’la özdeşleşmiş, Türkiye’ye ait tescilli yerli bir köpek ırkıdır. Adını beyaz kürkünden alan Akbaş, sürüyü yönlendiren bir köpekten çok sürü koruma köpeğidir. Koyun ve keçilerin yakınında yaşayarak kurt, çakal ve benzeri tehditleri fark eder; önce varlığıyla caydırır, gerektiğinde sürü ile tehlike arasına girer. Beyaz rengi koyunların arasında uyum sağlamasına yardımcı olurken çobanın onu yırtıcılardan ayırmasını kolaylaştırır. Akbaş albino değildir; burun, dudak ve göz çevresindeki koyu pigmentler ırkın belirgin özelliklerindendir. Güçlü gövdesine rağmen çevik, dayanıklı ve uzun mesafelerde çalışabilecek yapıdadır. En dikkat çekici yönlerinden biri bağımsız karar verebilmesidir. Geceleri sürüyü korurken sürekli komut beklemez; çevresini gözlemler, tehlikeyi değerlendirir ve gerektiğinde harekete geçer. Ailesine ve koruduğu hayvanlara bağlı, yabancılara karşı ise temkinlidir. Asıl gücü,
kontrollü ve görev bilinci yüksek yapısından gelir.
Safkan Bir Yerli Irk
Akbaş, Türkiye’ye ait tescilli yerli köpek ırklarından biridir. Ancak beyaz renkli her iri çoban köpeği safkan Akbaş kabul edilemez. Safkanlığın belirlene bilmesi için anne-baba kayıtları, soy kütüğü, fiziksel yapı, karakter ve sağlık özelliklerinin birlikte değerlendirilmesi gerekir. Sivrihisar’daki merkezde damızlıklar, Akbaş’ın belirgin fiziksel ve davranış özelliklerini taşıyan bireylerden seçiliyor. Merkezde ırk özellikleri korunarak kontrollü üretim yapıldığı belirtilsede her yavrunun uluslararası geçerli
liğe sahip şecere belgesiyle verildiğini gösteren güncel, açık bir bilgi bulunmuyor. Bu nedenle en doğru ifade, ırk özelliklerini korumaya yönelik kayıtlı ve kontrollü yetiştiricilik yapıldığıdır.
Koruma Çalışması Sekiz Akbaşla Başladı
Sivrihisar’da Akbaş’ın sistemli biçimde korunması ve yetiştirilmesi için çalışmalar 2009 yılında başladı. Bölgedeki Akbaş sayısının azalması ve kontrolsüz eşleşmelerin ırk özelliklerini tehdit etmesi üzerine hazırlanan proje, köylerden seçilen sekiz damızlık Akbaş ile yaklaşık 6 bin metrekarelik bir alanda hayata geçirildi. Yıllar içinde damızlık sayısı arttı; 2017’ye gelindiğinde merkezde 80 damızlık bulunuyor, yetiştirilen yavru sayısı yaklaşık 600’e ulaşıyordu. Artan ihtiyaç üzerine Kurşunlu Mahallesi’nde daha büyük bir tesis planlandı. Yapım ihalesi 2018’de gerçekleştirilen, yaklaşık 30 bin metrekarelik yeni merkez 2020’de hizmete girdi. Tesiste 27 barınak, yavru büyütme alanları, gezinti bölümleri, gölgelikler ve güvenlik sistemi oluşturuldu. 2022 yılında merkezdeki 60 Akbaş’a mikroçip takılarak anne-baba bilgileri, aşıları, hastalıkları, tedavi geçmişleri ve sahiplendirme kayıtları izlenmeye başlandı. Bu sistem, soy takibi ve akraba eşleşmelerinin azaltılması açısından önemli bir adım oldu.
Yavrular Ne Yapılıyor?
Tesiste doğan yavruların bir bölümü damızlık olarak merkezde bırakılıyor, uygun görülen diğer yavrular ise sağlık kontrolleri ve aşıları tamamlandıktan sonra sahiplendiriliyor. Önceliğin, Akbaş’ın doğal görevine uygun yaşayabileceği sürü sahipleri, çiftlikler ve geniş arazisi bulunan yetiştiricilere verilmesi amaçlanıyor. Geçmiş yıllarda Türkiye’nin farklı şehirlerinden yoğun talep geldiği ve yavru almak isteyenlerin aylarca bekleyebildiği biliniyor. Böylece Sivrihisar’da yetiştirilen Akbaşlar farklı bölgelerde sürü koruma görevini sürdürürken ırkın yaygınlaşmasına da katkı sağlıyor.
Tesisin Belediyeye Geçişi
Akbaş Çoban Köpeği Yetiştirme Tesisi 2025 yılında yapılan kurumlar arası protokolle Sivrihisar Belediyesine tahsis edildi. Belediye, tesisi teslim aldıktan sonra veteriner ekipleriyle inceleme yapıldığını ve eksikliklerin giderilmesi için çalışma başlatıldığını açıkladı. Tesis 2025’te sıfırdan kurulmadı. Süreç; 2009’da ilk merkezin açılması, 2020’de modern tesisin hizmete
girmesi, 2022’de mikroçipli kayıt sistemine geçilmesi ve 2025’te yönetimin belediyeye devredilmesi şeklinde ilerledi. Belediyenin hedefi, Akbaş ırkını korumak, geliştirmek ve daha geniş kitlelere tanıtmak.
Ziyaret Edilebiliyor mu?
Akbaş Çoban Çiftliği, Sivrihisar Belediyesinin gezi rehberlerinde ilçenin önemli değerlerinden biri olarak yer alsa da ziyarete açık bir tesis değildir. Üretim, yetiştiricilik ve hayvan bakım çalışmalarının sürdürüldüğü çiftliğe bireysel ziyaretçi kabul edilmemektedir. Akbaş, Sivrihisar için heybetli bir köpek ırkından daha fazlasıdır. Yüzyıllar dır sürülerin çevresinde sessizce nöbet tutan bu beyaz koruyucu; ilçenin hayvancılık kültürünün, bozkır yaşamının ve geleceğe aktarılması gereken canlı
mirasının önemli bir parçasıdır. Akbaş Çoban Köpeği hakkında bilgi edinmek isteyenler, Sivrihisar Belediyesi tarafından hazırlanan tanıtım içeriklerini ve resmî kaynakları inceleyebilir.
